íéèôùî úùøô
ìò òñôé àìù ïééãì ïééðî :øæòéìà éáø øîà
êéîñå 'úåìòîá äìòú àì' øîàðù ?ùãå÷ íò éùàø
'íéùú øùà íéèôùîä äìàå' (åéøçà ãéî áåúë) äéì
'ä úàøé' (èé íéìäú) :øîà ãåã 'íéèôùîä äìàå'
äðåù íãà àöåî äúà êë ?åäî 'ãòì úãîåò ,äøåäè
,àèç úàøé åá ïéà íàå ,úåãâàå úåëìä ,ùøãî
ùé :åøéáçì øîàù íãàì ìùî .íåìë åãéá ïéà
ïîù ìù úåãî óìà éì ùé ,äàåáú ìù úåãî óìà éì
ïúéì úåà÷éúåôà êì ùé åøéáç :åì øîà ,ïé ìù óìàå
ïéà ,åàì íàå ,êìù ìëä ,ïë êì ùé íà ?íäá ïúåà
ùé íà :åì åøîà ,ìëä äðåù íãà êë .íåìë êãéá
äéäå' (âì äéòùé) øîàðù ,êìù ìëä ,àèç úàøé êì
øîàð êëì ,'åøöåà àéä 'ä úàøé 'åâå êéúò úðåîà
èôùîá ïåéö' (à íù) :çååö àéáðäå 'äøåäè 'ä úàøé'
(ì äùøô äáø úåîù) .'ä÷ãöá äéáùå äãôú
éãåäéä éèôùîä ñ÷ãå÷ä úà ìéçúäì äøåúä äøçá òåãî
æëåøîäå äøåú ïúî øçàì ìàøùé íòì øñîðù ïåùàøä
úà ä÷éñòä åæ äìàù ?éøáò ãáò éðéãá ,íéèôùî úùøôá
äàøð åðéà äæ ïéã ïëù ,íäéúåøåãì àø÷îä éðùøô
åæ äåöîá ùé éë òáå÷ ï"áîø .ìàøùé éðéãá éæëøî
äùòîì øëæå ,úåãáòî äàéöéä -íéøöî úàéöéì øëæ
ú÷ñôð ïäá ,ìáåéä úðùå úéòéáùä äðùä - úéùàøá
äçåðîä íåé ,éòéáùä íåéä úà úåøéëæî ,úåãáòä
øúåé íìåòá íãàì ïéà" éë òáå÷ ò"áàø . .äãåáòî
èôùî ìçä ïë ìò ,åäåîë íãà úåùøá åúåéäî åéìò äù÷
äåöå íéãáò íúåéäî íàãôù éôì" - éðå÷æç ."ãáòä
ùù àìà ,úåøåãìå êøôá åéçàá ùéà ãáòùì àìù íäì
."íéðù
ìàåîùå ùøéä ìàôø ïåùîù áøä ,-19ä äàîä éðùøô
ìù íééô÷ùîä êøã íéøáãä úà åàø ,åèàöåì ãåã
äúàø äéôåñåìéôä ,äàéùá äúéä ä÷éèðîåøä .äôå÷úä
úéùåðàä äðåáúä åáù éø÷éòä äãùä úà éøñåîä çèùá
úåúãä ïéá ÷áàîä .øôùìå øéëäì äìåëé
ìù éøñåîä äééôåà äî äìàùá ã÷îúä úåéèñéàéúåðåîä
ïéá ÷áàîäå ,äìù úåîøåðä éôåà äîå úø÷çðä úãä
úãì ä÷å÷æ äðåáúä íàä äìàùá äéä úãì äéôåñåìéôä
å÷áàð ,éúøáçä øåùéîá .úéøñåî ä÷é÷ç êøåöì
.äéöôéöðîà ìò íéãåäéä
úà ÷æçì àéä äøåúä ìù úéø÷éòä äúøèî éë òá÷ ì"ãù
ñéñá ìò åáöéìå åúåà çúôì ,íãàá éòáèä äìîçä ùâø
.éøñåîä äùòîä ìò íéîùä ïî - ìåîâ - ùðåòå øëù
øáåãîä éë ,åðìöà íâ ì"ãù òáå÷ ,äæ ïåø÷ò éô-ìò
øùà äøåúä" éëå (ò"áàøå é"ùø éô ìò) éìàøùé ãáòá
ãáòä èôùîá äéèôùî äçúô íéîçøå íòåð éëøã äéëøã
äéä àìå ,äîäáë íéáùçð åéä íã÷ éîéá øùà äîàäå
,à"ë ÷øô) "íäéðåãà ãâð íáéø áøå íðéã ïã èôåùä
éë" :åðúùøôá ì"ãù áúåë åìù ïåø÷òä ìò .('â ÷åñô
ïéëåîñ äúùò äøåúä … " íéøöî õøàá íúééä íéøâ
øëù) éäìàä ìåîâä : íéøáã éðù äéúååöîì [íéñåñéá]
àìà ,íãàá úéòáè àéä øùà íéîçøä úùâøäå (ùðåòå
äøåúä äðäå …äèéòîäì åà äçåë óéñåäì ìåëé ìâøääù
øçà ãöîå úàæä äùâøää ìò äéúååöî úëîåñ ãçà ãöî
äøîùìå äçåë óéñåäì éãë ïéëåîñ åæ äùâøäì äúùò
.('ë ÷åñô ,á"ë ÷øô) "…èòîúú àìù
úà åðá øéãçäì äøåúä äúöø" :òáå÷ ùøéä áøä
åðéìò äååöî àéä íäéô ìòù úåéùåðàäå ÷ãöä úåðåø÷ò
äìéçú äòéùôá úçúåô àéäå ,íãàä úåéåëæ ìò øåîùì
øëîðä] åøáç ïéð÷ ìà ãé úçéìùá òùåôä íãàá åðééäã
äëéùîî êë øçà .('á ÷åñô ,à"ë ÷øô) "[åúáðâá
:øîåà ùøéäå äîàì éðåòî åúÄÌá øëåîä ìà äøåúä
íéîøåâä éðù íä äìà ,íìåòáù âäåðá- éðåòäå òùôä"
úàå òùåôä úà .àëã ãò íãàä ãåáë úà ìéôùäì íçåëáù
íäáå ,éùéàä èôùîä ùàøá äøåúä äãéîòä ïöá÷ä úá
àéä ãöéëå ,íãàä ãåáë äéðéòá áùçð äî úòãì äúàøä
íéëåîðä íéãáøì ãò íãàä ãåáë ìò øåîùì úùøåã
.(à"é ÷åñô ,à"ë ÷øô) "äøáçáù øúåéá
íãàä ãåáëì ÷ø àéä ùøéäå ì"ãù ìù úåñçééúää íàä
?úéìñøáéðåà äùéâ ïàë ùéù åà ìàøùé íòá
÷åñô ,á"é ÷øô àá úùøôá åæ äìàù ìò äðåò ì"ãù
óñë úð÷î ùéà ãáò ìëå"- éðòðë ãáòá ÷ñåòä ,ã"î
åà àáé÷ò 'ø éøáã êîñ ìò) "åá ìëàé æà åúà äúìîå
úìéîù ãéâî ,åáø - åá ìëàé æà" àúìéëîá òùåäé 'ø
ìàøùé éîëç åî÷"- ("çñôá ìåëàìî åúáëòî åéãáò
ìåëàì ìëåé àì åéãáò úà ìåîé àìù éî éë åøæâå
åðéàù éî éë äúéä éúòã éôì íúðåëå ,çñô ïáø÷á
ïéá áùçð úåéäì éåàø åðéà íãà éðáë íéãáòä áùçî
êøåöì ì"ãù úòãì äàá åæ äøæâ ."úåøçä âç éââåç
éëøã åãîìå úåãéîä åì÷ì÷úðùë éðù úéá óåñá ïîæä
ìàøùéá åéäå" íäéãáòì íééøæëà åéäù íéàîåø íééåâ
àìù éãë íäéãáò úà ìåîì íéöåø åéä àìù íéðåãà
."íãà éðáëå ìàøùéë íîöò åáùçé
åðà åðéîé ìù íéáéöòîä úåðåéñðä" :íå÷îá ùøéäå
íéùåëä ãøîå úéøáä úåöøàá íéãáòä ìò ÷áàîä]
àåä ø÷ôåîå ììîåà äî ,íéçéëåî [1865 úðùá ä÷éî'âá
íéîòä èôùî éãé ìò åéúåéåëæ åììùðù ïéá ,ãáò
ïééãò ìáà ,úåéåëæ ïåéååùì äëæù ïéá ,ìáå÷îä
úéá .ãáò äéäù éîë åà ãáòë íå÷î ìëá åúåà íéøéëî
éðôî ÷çä åéìò ïâä íù .èì÷îì åì äéä éãåäéä
øáã ìù åúåáéùçá èòîì ïéàå - äöø íàå :úåììòúä
íò 'ä úéøá ìà (á"ò ,ç"î úåîáé éôì) óøèöä ,äæ
ùéàì éåð÷ äéäé éë ãáò …åéðåãà íò ãçé ,ìàøùé
ìò êìùî ãçàì åúåùòì ìèåé ,äîåàä ,êéìò ,åùåëøë
äùøåé æà ÷øå ,êøåáò ìåîéð äéäé äìéçú :äìéî éãé
,êë éðòðë ãáò íàå ."çñôä ïáø÷á óúúùäì åéðåãà
.äîëå äîë úçà ìò - éùôç úåéåëæ ìòá íãà éøëð
àì øâå' ÷åñôä ìò åðúùøôá ùøéä êë ìò óéñåîå
úà ä÷é÷çä ùàøá ãéîòîå øæåç åðìù ÷åñôä" ,'õçìú
ãåîòé äæä ïåø÷òä ïçáîáå ,ãñçäå ïåéååùä ïåø÷ò
åììä :íéøæä ìà úéãåäéä äðéãîä ìù äñçé ãåçééá
ìù ñçéîå ,çøæàì ÷éðòî ÷åçäù úåéåëæä ìëî åðäé
úîøì ïîéäî äãéî äð÷ íìåòì äæå ,ãñçå äáäà
."äðéãîáù ÷åçä ãåáéëå úåéùåðàä
– æ"ò éãáåò éðôî åðúùøôá ùøéä øéäæî ìéá÷îá
,õøàá íúåøàùéä - (â"ì ,â"ë) ù÷åîì êì äéäé éë"
íä …ù÷åîìå çôì êì äéäú ,äøæ äãåáòî åùøôéù àìá
åðéà ì"ãù íâ ."íäìù ø÷ùä éìáä ìà êúåà åôøâé
ìòå øéáñä íæéìñøáéðåàä úåìåáâ úà øåáòì ïëåî
ìù íùåøéô úà àéáî àåä ,"ìì÷ú àì íéäìà" ÷åñôä
éë òáå÷å ,ìì÷ú àì íéîòä éäìà – ñåéáàìôå ïåìéô
.úåîåàì óéðçäì àìà äæ ïéà
íéðåùàøä íéðùøôä úåá÷òá åðúìàùì äøæç
àùåð àåä úåãáòä àùåð éë øîåì øùôà ,íéðåøçàäå
ãîìì äñðî äøåúä .óñåé øåôéñî ìçä äøåúá éæëøî
íãà úåãáòì úãâðúî àéä éë äæ øåôéñ êøã åðúåà
éå÷éç äéä íéçàä àèç .åúééáù åà íãà úøéëîå íãàá
åðéà óñåé ."äòøôì íéãáò åðééäå" – íéøöî úåáøúì
øù ìò åà åúçôùîå éøöîä åéðåãà ìò êåîñì ìåëé
íéøöî éëìî ìò êåîñì ìåëé åðéà ìàøùé íò .íé÷ùîä
éäìàá íéðéîàî íä ïéàå øçàî ïùåâ õøàá åäåøéàùéù
úà åéçàì ìéçðî "éøáòä ãáòä" ,óñåé .åøñåîå ìàøùé
äìåëé äðéà "íéãáòì êì åðééä" íúù÷á éë ïåéòøä
ìù åãáò àåä íãà ïá ;"éðà íéäìà úçúä" éë ìá÷úäì
äòøôì øéáòäì äùî äñðî äæ øñî .ãáìá íéäìàä
,åðúùøô ùàøá - "éðåãáòéå éîò úà çìù"- íéøöîìå
àåäå "éøáò ãáò" ìò éèôùî ñ÷ãå÷á ïåø÷òä ùáåâ
.éùåðà ììë - éìñøáéðåà ïåø÷ò øåîàë
àåä ,"íåìù úåáéúð" úìäðä øáç ,ìàéîç íéøôà
úéøáòä äèéñøáéðåàá ìàøùé úáùçîì âåçá èðøåè÷åã
. íéìùåøéá
êåøá ïá ïðçåé 'ø ãåáëì íéáúëð åìà äøåú éøáã
ãéîú óàù åééç çøåàáù ì"æ ïéååøåì ìæééø äééñôå
ç÷ìð .éðçåøä éäåìàä øñåîäå éùåðàä øñåîä úà ãçàì
ïåùàø íåéá ,úåâøã ìçðá ïåôèéùá úò íøèá åðúàî
.èáùá 'æ
:øñåîä éø÷éò åðéìà íéøáòåî äøåúá íéã÷åî éðùá
âååéñ åðì òåãé .íéùåã÷ úùøôáå íéèôùî úùøôá
,íé÷åç ìù úåéøåâè÷ì ïåàâ äéãòñ 'ø ìù úååöîä
åøîàù åîëå - íééìëù íä íéèôùîäùå ,íéèôùîå úåãò
úåáåè úåãî íéãîì åðééä ,äøåú äøáéã àìîìà :ì"æç
,éðøãåîä åðîìåòá ,íðîà .òáèä íìåòá íúîâåãî
øáçúäì êøåö ùé ,éòáèä øñåîä úà ùàø úåì÷á ùéçëîä
úà åðì øéæçäì éãë äøåúáù 'éèôùîä ìëùä' ìà
òéãåî äøåúä ìáà .éìëùä èôùîä ìù úéòáèä úåéøñåîä
úùøôá åìéôàå .÷éôñî åðéà éòáèä øñåîäù åðì
."éì ïåéäú ùãå÷ éùðàå" äøåúä åðì úøîåà íéèôùî
íãàáù ùåçä çåúéô úàø÷ì åö àåä äùåã÷ì åöä
íéøôñä ãçàù òéúôî àì ,ïëå .åàøåáì úåîãéäì
'äøåáã øîåú' øôñ àåä ì"æ ïðçåé 'ø ìò íéáåäàä
øñåîä úîâãä ìò ññåáîä ,åøéáåãøå÷ äùî áøäî
úåãî â"éî òáåð àåäù éôë íãàä ééçá éäåìàä
.úåøéôñä úøùòîå íéîçøä
ìù áöîä àåä ì"æ ïðçåé 'ø úà ãéøèäù íéøáãä ãçà
.äùåã÷ä åðöøàá íéãåäéì íéáøò ïéá ïåéååù-éà
äùåã÷ä êéà úåàøì åðà íéìåëé áùåú øâì ñçéá ,ïëàå
èôùîä'î òîúùî èìçäá äððéàù áåùç ãáåø äôéñåî
íúòãé íúàå õçìú àì øâå" :øîàð åðúùøôá .'éìëùä
úàæ úîåàì "íéøöî õøàá íúééä íéøâ éë øâä ùôð úà
øâ êúà øåâé éëå" :íéùåã÷ úùøôá øîàð àùåð åúåàá
úáäàå ... äéäé íëî çøæàë ,åúåà åðåú àì íëöøàá
'ä éðà ,íéøöî õøàá íúééä íéøâ éë ,êåîë åì
ñçééúäì àì åðúàî ùøãð íéèôùî úùøôá ."íëéäåìà
ùéù ïååéëî ,úàëãî ,äöéçìî äøåöá åðéáø÷á øâù øæì
íéùåã÷ úùøô ìáà ,åæë úåñçééúäî áàåë ïåéñð åðì
åì úáäàå ... äéäé íëî çøæàë' – øúåé åðúàî ùøåã
éðùá äáéñ äúåà àéä äáéñäù óà ìòå - 'êåîë
íâå "... 'ä éðà" éë úùçîåî úåäãæäì çëä ,úåøå÷îä
êòøì úáäàå' úååöî íéùøôî äîë éôìù ïééöì éåàø
'äìá÷äå áúëä' äàø] íéãåäé-àì éáâì íâ ó÷ú 'êåîë
.[÷åñôä ìò
äùòå åééç úà éç ì"æ ïéååøåì ïðçåé 'ø åðéøáç
÷ãöä ïòîìå íãà éðá úáäà ïòîì íéîéë úåìéì
àìá äôñð ùéå" ÷åñôä åéìò øîàð ,éúòãì .éúøáçä
èôùî øñçù ïîæáù åðîî íéðéáî øñåîä éìòáù "èôùî
àìá äôñð ÷éãö íâù äòôåúä úîéé÷ æà ,íìåòá ÷ãö
ùéùë ,åìàä íéù÷ä íéîéá íéììôúî åðà ïëìå ,èôùî
éåðéòì íéãò åðà íåé ìëáùëå åðéîòá ìåãâ äë âåìéô
äùåã÷ä çë øáâúéù ,úéðîåàìå úéúãò äéìôàìå ïéãä
íãà éñçéù éãë íìåòá íéîù ãåáë ìãâúéùå íìåòá
çåøá éðåéååù ñéñá ìòå éðçåø ñéñá ìò åéäé åøáçå
.'íìöá àøáðù - íãà àåä øùàá - íãà áéáç'
êåøá åøëæ éäé
ùåì÷ íçðî
ïîöéå ïåëîî ìáø ìùéî 'ôåøô åðøáçì åðéúåëøá
.è"ðùú äàåôøì ìàøùé ñøôá åúééëæ ìò úåáåçøá
äîåøú 'ô úáùá ä"éà íéé÷úú íéèðãåèñì ïåéòä -úáù
(20.2.99)
ãøùîì úåðôì àð ,äîùøäå íéèøô øáãá
äìæéâå á÷òé ïá íäøáà ìù íøëæì ùã÷åä äæ ïåéìâ
.íééäáâðì éøäå éæåø éãé-ìò ì"æ øâðéøî